Książka Arkadiusza Stempina „Sojusznicy. Od Fryderyka i Katarzyny Wielkiej do Merkel i Putina” (Wydawnictwo Agora, Warszawa 2016, 500 s.) to obszerna pozycja o charakterze historyczno-publicystycznym, analizująca ewolucję relacji niemiecko-rosyjskich. Autor jest historykiem, politologiem i profesorem, wykładowcą akademickim.
Książka charakteryzuje się przejrzystą strukturą, opartą na chronologicznym podziale materiału. Oś narracyjną stanowią biografie kluczowych postaci kształtujących politykę obu państw na przestrzeni wieków. Stempin rozpoczyna analizę w XVIII wieku od zestawienia Fryderyka Wielkiego i Katarzyny Wielkiej – oboje wywodzili się z Prus, mimo że ta druga zapisała się w historii jako caryca Rosji. W kolejnych rozdziałach autor przechodzi przez epokę romantyzmu, opisując relacje królowej Luizy Pruskiej z carem Aleksandrem I, a następnie analizuje dyplomację Otto von Bismarcka i Aleksandra II.
Wiek XX i początek XXI zostały zaprezentowane przez pryzmat znanych konfiguracji politycznych. Autor merytorycznie omawia działania niemieckich służb cesarskich względem Włodzimierza Lenina w trakcie I wojny światowej, układy między Adolfem Hitlerem a Józefem Stalinem, a także powojenną i zimnowojenną dyplomację na liniach Konrad Adenauer – Nikita Chruszczow oraz Willy Brandt – Leonid Breżniew. Zestawienie zamyka rozdział poświęcony relacjom Angeli Merkel i Władimira Putina. Narracja kończy się na roku 2016, akcentując rolę porozumień mińskich w zamrożeniu pierwszej fazy wojny, co z perspektywy czasu pozwoliło Ukrainie zyskać niezbędny czas. Choć cała publikacja nie straciła na ogólnej aktualności, wspomniany ostatni rozdział wymagałby obecnie zredagowania i uzupełnienia o późniejsze wydarzenia.
Rozbudowując analizę tej publikacji, należy zwrócić szczególną uwagę na kluczowe wątki tematyczne, które spajają chronologiczną narrację. Główną osią książki jest koncepcja Realpolitik – chłodnej, pragmatycznej kalkulacji politycznej, która w relacjach niemiecko-rosyjskich regularnie brała górę nad względami ideologicznymi czy aksjologicznymi. Autor zręcznie ukazuje, jak na przestrzeni wieków terytoria Europy Środkowo-Wschodniej były traktowane przez Berlin i Moskwę jako strefa buforowa oraz przedmiot geopolitycznych transakcji. Od rozbiorów w epoce fryderycjańskiej po ustalenia paktu Ribbentrop-Mołotow, Stempin dowodzi, że strategiczne interesy obu mocarstw wielokrotnie realizowano kosztem państw ościennych.
Drugim istotnym wątkiem jest ewolucja charakteru owego sojuszu – stopniowe przejście od powiązań stricte dynastycznych i militarnych do głębokiej współzależności gospodarczej. Zjawisko to uwypuklono w rozdziałach dotyczących najnowszej historii. Autor precyzyjnie analizuje niemiecką Ostpolitik, która utorowała drogę do współczesnego uzależnienia energetycznego Europy, będącego przez lata fundamentem relacji Berlina i Moskwy. Trzeci poziom analizy stanowi rola jednostki w kształtowaniu państwowej strategii. Stempin dekonstruuje oficjalne wizerunki przywódców, argumentując, że osobiste predyspozycje, antypatie czy fobie decydentów miały bezpośrednie przełożenie na decyzje makropolityczne.
Pod względem warsztatowym jest to publicystyczno-gawędziarska historia dyplomacji. Arkadiusz Stempin dysponuje piórem żywym i inteligentnym. Tekst, mimo powagi tematu, napisany jest dynamicznie, a narracja ma charakter anegdotyczny. Obfituje w detale obyczajowe, cytaty z korespondencji, opisy znaczących gestów oraz historie o nieco pikantnym zabarwieniu, co skutecznie urozmaica odbiór faktów historycznych.
Zestawienie analitycznego podejścia, ukazującego mechanizmy imperialnego pragmatyzmu, z lekką formą sprawia, że książka jest wciągająca i inspirująca intelektualnie. Dzięki swojej przystępności, pozycja ta doskonale sprawdza się jako lektura w podróży – z powodzeniem można ją czytać podczas dłuższych tras pociągiem. Jest to rzeczowa i sprawnie napisana synteza skomplikowanych i kluczowych dla Europy relacji bilateralnych. Książkę przeczytałem w pociągach między Warszawą i Bielskiem-Białą.
Ocena: 7,5/10
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz